„Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina” – dwie obszerne powieści, które już na trwałe zostały wpisane w kanon literatury światowej. Wielokrotnie ekranizowane, przyniosły swojemu twórcy – Lwu Tołstojowi, nieśmiertelność i wieczną chwałę, bowiem wydane po raz pierwszy ponad sto lat temu, do dnia dzisiejszego znajdują się na półce niemal każdego domu…
Na południe od Moskwy, w Jasnej Polanie – majątku rodowym zamożnej rodziny Tołstojów, we wrześniu 1828 roku przychodzi na świat hrabia Lew Tołstoj. Niestety, chłopiec bardzo szybko został osierocony przez matkę, a później ojca. Wychowany przez starszych braci oraz ciotkę Alexandrę Osten-Saken, marzył o karierze dyplomatycznej, stąd rozpoczął studia na Uniwersytecie Kazańskim, których jednak nie ukończył. Program nauczania w szkole nie był dla niego satysfakcjonujący, stąd postanowił powrócić do rodzinnego majątku, gdzie kształcił się sam i zaczął regularnie pisać pamiętnik, który odegra szczególną rolę w jego późniejszej twórczości.
W 1848 roku Tołstoj odziedziczył ziemię liczącą cztery tysiące akrów. Wyjechał następnie do Moskwy, gdzie rozpoczął naukę w Szkole Medycznej, którą po przegraniu sporego majątku w karty, porzucił na rzecz szkolenia wojskowego. Tołstoj został więc oficerem i przeniesiono go na Kaukaz, gdzie mieszkał przez następne trzy lata. W latach 1854 – 1855 brał udział w wojnie krymskiej i był dowódcą artylerii w bitwie pod Sewastopolem. Po wojnie zamieszkał na jakiś czas w Petersburgu, gdzie zaprzyjaźnił się z innymi pisarzami. W 1857 roku rozpoczął podróż po Europie, po której zakończeniu, w 1862 roku, ożenił się z szesnaście lat młodszą córką wybitnego moskiewskiego lekarza – Zofią Bers, z którą będzie miał aż trzynaścioro dzieci (!).
Pierwsze lata małżeństwa były wręcz nieustanną sielanką. W twórczości Tołstoja lata 1863 – 1877 są nazywane nawet „Szczęśliwym piętnastoleciem” i wtedy właśnie powstały jego dwa największe dzieła: „Wojna i pokój” (1863-1869) oraz „Anna Karenina” (1873-1877). „Wojna i pokój” do dzisiaj uznawana jest za szczytowe osiągnięcie w karierze Tołstoja i za arcydzieło literatury światowej. Niestety, dwa lata później po napisaniu „Anny Kareniny” jego stosunki z rodziną były coraz bardziej napięte. Tołstoj chciał rozdać swój majątek biednym, o czym jego żona nawet nie chciała słyszeć. Nie mogąc znieść długoletnich kłótni i szukając spokoju, w październiku 1910 roku wraz z najmłodszą córką Alexandrą i swoim lekarzem udaje się na pielgrzymkę, podczas której dostaje zapalenie płuc, które będę bezpośrednią przyczyną jego śmierci w listopadzie tego samego roku.
„Tołstoj to dla mnie jedyny pisarz całkowicie tożsamy z rzeczywistością. – pisał o Tołstoju Pudowkin – Jego utwory odbieram jako coś, co istnieje samoistne we własnym kształcie, barwie i dźwięku. Czytać Tołstoja to przeżywać życie w jakimś określonym miejscu, obserwować życie ludzi, uczestniczyć w ich losach, przeżywać coś bardzo osobiście. Każdy fragment Tołstoja widzę jako znajdujący się przede mną realny przedmiot”.
