Choć dziś miód nie ma już przed nami tajemnic i nie pobudza naszej wyobraźni tak jak kiedyś, wciąż pozostaje jednym z najcenniejszych składników w kuchni. Jest pożywny i zdrowy, wzmacnia odporność, chroni przed infekcjami, poprawia wiele funkcji naszego organizmu. Tak naprawdę przyda się niemal każdemu. Należy do produktów najlepiej wchłanianych przez organizm. Trzeba tylko uważać z ilością, bo jego jedzenie potrafi wciągnąć, a w ten sposób spożywa się całkiem sporo cukrów. Aby działał prozdrowotnie, nie powinien być podgrzewamy powyżej 40 stopni.

Miody dzielą się na nektarowe i spadziowe. Pierwsze zawdzięczają swe istnienie kwiatom, drugie głównie mszycom, które przetwarzają soki z drzew. Nektarowe są raczej jasne, mają słodki zapach i delikatniejszy smak, choć i wśród kwiatowych zdarzają się miody bardzo wyraziste. Spadziowe miewają mniej atrakcyjne zapachy i kolory, ale za to niosą w sobie znacznie więcej wartości wzmacniających odporność. Poszczególne odmiany miodów mogą znacznie różnić się od siebie. Do najpopularniejszych należy miód lipowy o ciekawym słodko-pikantnym smaku. Akacjowy jest bardzo słodki a przy tym mało wyrazisty, więc świetnie sprawdza się po prostu jako deserowy dosładzacz. Łagodne są miody rzepakowy, koniczynowy czy mniszkowy. Zdecydowanie mocniejszy jest miód gryczany, którego smak wyczuwalny jest nawet wśród wielu składników dodanych do potrawy. Również wrzosowy ma intensywny zapach i lekką goryczkę.

Jeśli miodem zastępujemy cukier w wypiekach, trzeba pamiętać o zmniejszeniu ilości składników płynnych, gdyż miód ma w sobie sporo wody. Warto też zmniejszyć temperaturę lub trochę skrócić czas pieczenia ze względu na to, że miód szybciej brązowieje. Miodem możemy konserwować owoce, marynować mięsa, dosładzać desery. Smakuje z jogurtem i musli, świetnie podkreśla lekki smak białego sera. W połączeniu z pikantnymi przyprawami tworzy egzotyczne, słodko-ostre sosy, pasujące do mięs i ryb. Nie mogą się bez niego obejść pierniki i świąteczne ciasteczka. Herbata z miodem rozgrzewa, a miody pitne rozweselają. Ale to już inna historia…

Choć pochodzi z kuchni greckiej, dziś nikt nie kojarzy jej wyłącznie z południową częścią Europy. Feta jest stałym mieszkańcem naszych stołów, pojawiając się głównie w pełnych smaku sałatkach.

Feta może być wytwarzana z mleka owczego lub koziego, czasami wytwarza się ją z mieszanki obu typów mleka. Im więcej jest w mieszance mleka koziego, tym intensywniejszy jest smak sera. Znawcy twierdzą, że taka feta jest bardziej wartościowa od kremowej, niemal śmietankowej wersji, w której przeważa ser owczy. Zresztą smak fety zależy nie tylko od mleka, ale też od regionu, w którym ser jest wytwarzany oraz od czasu, w którym dojrzewała. Jak wieść niesie, najlepszą fetę spróbować można na północy kraju.

Choć feta od trzech lat jest serem certyfikowanym i jego nazwa jest chroniona, to w głębi duszy nie jest to ser salonowy. Produkują go pasterze, najczęściej wykorzystując tradycyjne metody, stosowane jeszcze przez dziadów i pradziadów.  Nie musi długo leżakować. Jest serem prostym i radosnym. Świetnie sprawdza się w sałatkach z pomidorami i oliwkami. Uwielbia świeże zioła i prawdziwą oliwę. Dyskretnie roztacza wdzięk w rozmaitych farszach i zapiekankach. Miłośnicy smaków bardziej egzotycznych często łączą fetę ze słodyczą owoców lub miodu, choć może się to wydawać nieco ekstrawaganckie. Osoby bardziej tradycyjne w smaku mogą ograniczyć udział fety do pierwszoplanowej roli w sałatce greckiej. Już choćby ta jedna potrawa wystarczy, by mieć fetę we wdzięcznej pamięci.

Znamy go wszyscy, ma swoje miejsce w chłodniach z rybami i chętnie po niego sięgamy. Wciąż jednak niewiele o nim wiemy, choć jego dzieje to prawdziwa powieść przygodowa.

Przez wiele stuleci dorsz był jedną z najczęściej łowionych ryb. Nikt nie przejmował się jego zrównoważonym rozwojem, w wyniku czego naturalne zasoby tego gatunku niebezpiecznie zmalały. Norwegowie, którzy mają ogromne sukcesy w prowadzeniu sztucznych hodowli, na przykład łososia, spróbowali też z dorszem, lecz na razie nienajlepiej im to wychodzi ze względu na wysokie koszty i niewielką opłacalność. Próbują jednak dalej, mając nadzieję, że niedługo rozwiążą wszystkie problemy hodowlane i będą mogli zaproponować miłośnikom dorsza nieograniczone jego ilości. Niemcy również hodują dorsze, ale ich wysiłki nastawiają się na wzbogacanie i uzupełnianie naturalnych zasobów w chłodnych wodach mórz północnych. Cieszą się z tego na pewno Portugalczycy, którzy dorsza podnieśli do rangi potrawy narodowej. Portugalskie gospodynie chwalą się, że potrafią słynnego „bacalhau” przyrządzić na ponad tysiąc sposobów. Dorszowy posmak pojawia się w miejscowych zupach i bardzo popularnych potrawkach, dorzuca się go do rybno-mięsnych cataplan, przygotowuje się z niego caldeirady. Dusi się go, zapieka, gotuje. Jeśli ktoś lubi delikatny smak dorsza, w kuchni portugalskiej odnajdzie nieograniczoną ilość inspirujących przepisów.

A wszystko zaczęło się od dalekich wypraw zamorskich, podczas których pojawił się problem odpowiedniego przechowywania jedzenia, aby nie psuło się w drodze i mimo wielu miesięcy na morzu wciąż nadawało się do spożycia. Pewien portugalski marynarz zasolił dorsze, dzięki czemu po powrocie z długiej wyprawy w ładowniach jego statku znajdowały się dorsze gotowe do spożycia. Potem odkryto, że również suszenie na słońcu nader skutecznie przedłuża trwałość ryb. I tak oto powstały klipfisze i sztokfisze, te pierwsze solono i suszono, drugie od razu wystawiano na słońce. Działo się to głównie na plażach portugalskiego miasteczka Nazare, gdzie do dziś pozostały pojedyncze siatki do suszenia ryb i owoców morza. Jedyną wadą takiego sposobu konserwowania ryb jest potrzeba wielogodzinnego moczenia przed dalszym przyrządzaniem.

Na szczęście my możemy dziś kupować dorsza w formie świeżej lub po prostu mrożonej. Lubią go nawet ci, którzy zasadniczo za rybami nie przepadają, a to za sprawą jego chudego, delikatnego mięsa, które nie ma intensywnego rybiego zapachu. Można je panierować i smażyć, można gotować na parze lub dusić z warzywami. Pasuje do niego sok z cytryny i natka pietruszki, lubi pomidory, nie boi się sosów śmietanowych, rozkwita w towarzystwie ziół. Portugalczycy łączą go z ziemniakami, pomidorami i jajkami. Warto poszukać własnych dodatków, które najlepiej podkreślą nienarzucający się smak tej morskiej ryby, która ratowała życie marynarzom, którzy wyruszali ze Starego Lądu w poszukiwaniu nowych światów.

Ten ser zna każdy, kto choćby przelotnie zetknął się z kuchnią włoską. Zazwyczaj posypuje się nim rozmaite dania makaronowe, ale parmezan daje znacznie więcej możliwości. Wszak to absolutna serowa elita.

Tak naprawdę nazywa się Parmigiano Reggiano i pochodzi z włoskiego regionu Emilia Romania, którego stolicą jest Bolonia. Powstaje na niewielkim obszarze wokół Parmy, ale jego niepowtarzalny smak sprawił, że szybko stał się popularny poza ojczyzną. Jak wiele wspaniałych rzeczy w tym kraju znali go już i wyrabiali starożytni Etruskowie, potem podbił serca Rzymian. W średniowieczu był jedną z atrakcji wśród odwiedzających Włochy wędrowców, jego sława wychodziła już poza Półwysep Apeniński. I tak pozostało do czasów nowożytnych. W 1934 roku powstało konsorcjum, które zrzesza wytwórców sera, a od roku 1955 parmezan ma znak jakość DOP, który ustawia go wśród najlepszych produktów kuchni włoskiej.

Powstaje z mleka krowiego, ale nie może być ono przypadkowe. Krowy, które zaopatrują serowarów, pasą się wolno, podjadając świeżą trawę. Ten szczęśliwy związek z naturą wpływa na smak i jakość mleka, a w konsekwencji także sera. Mleko z wieczornego udoju odstawia się na noc, a rano odtłuszcza się je, zdejmując z wierzchu śmietankę, po czym dodaje się pełne mleko z udoju porannego. Mieszankę podgrzewa się i dorzuca podpuszczkę cielęcą. Skrzep jest mieszany wielokrotnie, aby kawałeczki powstającego sera osiągnęły szlachetną wielkość ziaren pszenicy. Kiedy masa jest gotowa i pozbawiona serwatki, w specjalnych chustach wyjmuje się ją z kadzi, formuje w charakterystyczne kręgi, przetrzymuje przez 3-4 tygodnie w solance. Potem odkłada do leżakowania, podczas którego ser nabiera wyrazistości smaku i aromatu, jego struktura staje się elegancko ziarnista. Podczas dojrzewania trzeba go w ściśle określonych odstępach czasu obracać, aby zapewnić każdej części wielkiego krążka odpowiednie warunki do nabierania smaku.

W zależności do czasu, który ser spędza na dojrzewaniu, mamy do czynienia z różnymi oznaczeniami parmezanu. Parmigiano Reggiano fresco leżakował krócej niż 18 miesięcy, vecchio  dojrzewał od 18 do 24 miesięcy, natomiast stravecchio poleżał od 24 do nawet 36 miesięcy, czyli trzy lata. Bardzo podobny do Parmigiano Reggiano jest ser Grana Padano. Tak naprawdę różni się nie tyle smakiem, co normami obowiązującymi podczas jego powstawania. Grana może powstawać w innych częściach Włoch (parmezan wyłącznie w części regionu Emilia Romania), poza tym krowy dające mleko do Grana Padano mogą być karmione mniej rygorystycznie, czyli karmami o mniejszej wartości.

Parmezan jada się na różne sposoby. Najczęściej spotyka się go w postaci startej do posypywania makaronów, często też dodaje się go do zup oraz jako składnik panierek. Jego elegancki, pikantny smak sprawia, że świetnie sprawdza się w sałatkach i na desce serów, cienkie płatki parmezanu podkreślają smak carpaccio. W Polsce parmezan można kupić bez problemu, warto jednak sięgać po ser w kawałkach i samemu ścierać do potraw, wtedy jest bardziej aromatyczny. Poza tym sery tarte często należą do serów „typu parmezan”, co oznacza, że przypominają smak parmezanu, ale nim nie są.

Jego cudownie zielony, aksamitny miąższ uwodzi prawdziwych smakoszy. Kochają go również miłośnicy zdrowego jedzenia, a także wszyscy ci, którzy lubią oswajać oryginalne smaki. Nie wygląda imponująco, ale imponujące bywają kulinarne spotkania z nim. Warto włączyć go na stale do naszego menu.

Ten pomarszczony owoc w kształcie gruszki, najczęściej rzucony gdzieś z boku obok bardziej efektownych grejpfrutów i cytryn, nie zapowiada skarbów, które w sobie kryje. Na dodatek sprawia pewne problemy podczas przygotowania, szybko i nieefektownie ciemniejąc po oddzieleniu od pestki. Jeśli jednak obdarzymy go zaufaniem, odwdzięczy się smakiem i porządną porcją wartości. Zawiera sporo tłuszczu, ale też moc witamin, a także potas, luteinę i beta-karoten. Dzięki właściwościom antyutleniającym jest sprzymierzeńcem w walce o zdrowie i młodość. Poprawia stan skóry, wspiera ogólną kondycję, jest łatwo przyswajalny przez organizm.

Choć awokado może osiągać wagę nawet do kilograma, w naszych kuchniach pojawiają się okazy znacznie mniejsze, mniej więcej dwustugramowe. Są dwie szkoły dostawania się do aksamitnego miąższu. Można najpierw obrać owoc, a potem przekroić i oddzielić od pestki, albo też na początku przekroić, wyłuskać pestkę, a na końcu wydłubać miękki miąższ ze skóry. Ważne, by miąższ szybko skropić cytryną, bo w chwili oddzielenia go od pestki, zaczyna ciemnieć. Istotne jest też, by wybierać owoce dojrzałe, które nie zaskoczą goryczą, a jedynie ciepłą, kremową delikatnością. Właściwy jest owoc, którego miąższ reaguje na dotyk i lekko się ugina. Jeśli pozostaje twardy, powinien poleżakować kilka dni w temperaturze pokojowej. Podobno papierowa torba przyspiesza dojrzewanie, ale i bez niej owoc w ciągu kilku dni dojdzie do pełni swych możliwości.

Zanim zaczniemy wymyślać dania z awokado w roli pierwszo- lub drugoplanowej, pamiętajmy, że nie można go podgrzewać, ponieważ pod wpływem temperatury gorzknieje. Zostają dania na zimno, ale tu awokado potrafi zadziwić i swoim smakiem, i tym, że pasuje do tak wielu innych składników. Doskonale czuje się w towarzystwie czosnku i pomidorów. Wystarczy go rozgnieść widelcem i doprawić, by utworzyło samodzielną pastę, która w swej meksykańskiej postaci znana jest pod nazwą guacamole. Warto też poeksperymentować z jajkami, serem białym czy owocami morza. Sprawdza się jako smarowidło do kanapek, zmiksowany może zazieleniać chłodniki, a pokrojony w zgrabną kostkę doda smaku wielu sałatkom. Można go też dodawać do mięs i do ryb, pamiętając, by nie było dorzucane do garnka, a wprost na talerz.

Od VII wieku można ją było spotkać niemal w każdym przyklasztornym ogrodzie. Dzisiaj ta zaliczana do jednej z ważniejszych przyprawa uprawiana jest nie tylko w całej Europie i Azji, ale także w Afryce Południowej i Ameryce Północnej.

Pietruszka ma smak korzenny, orzeźwiający, łagodnie słodki z lekko wyczuwalną nutą cytryny lub anyżu.

Pietruszka w kuchni

• jako uniwersalne warzywo w kuchni
• do dań kuchni śródziemnomorskiej, orientalnej i południowoafrykańskiej
• do potraw z mięsa, ryb lub warzyw
• do farszów
• do makaronów i kuskusa
• do sosów i ziemniaków
• do warzyw takich jak marchew, bakłażan, pomidory i grzyby
• do zup
• do sałatek
• do potraw z jajek
• do pure ziemniaczanego z pietruszką

Pietruszki nie należy gotować wraz z potrawą, można ją ewentualnie krótko podgrzewać, gdyż w wysokiej temperaturze traci swój aromat.

Dzisiaj uprawiany jest również w Australii i Ameryce.

Jako przyprawy używa się małych listków suszonych lub świeżych.

Smak

Rozmaryn charakteryzuje się mocnym, aromatycznym, korzennym, cierpkim, żywicznym, kadzidłowym, przypominającym mieszankę sosny, eukaliptusa i kamfory smakiem. Zawiera około 2% olejku eterycznego.

Rozmaryn w kuchni

• do wielu potraw kuchni włoskiej i południowo-francuskiej
• do zup, sosów, potraw rybnych i mięsnych, przede wszystkim z baraniny, drobiu, wieprzowiny i dziczyzny
• do ryby z pieca
• do potraw z grilla, do wędzenia potraw
• idealnie komponuje się z czosnkiem i cytryną
• do potraw z warzyw, głównie bakłażanów, pomidorów, cukinii i dyni
• do potraw na bazie warzyw strączkowych, głównie z fasoli
• do potrwa z makaronu i ziemniaków
• do potraw z grzybów
• do chleba
• do potraw z jajek np. frittata
• jako składnik mieszanek ziołowych, np.
• do masła ziołowego i aromatyzowanej oliwy
• do deserów, głównie z jabłek, gruszek, owoców cytrusowych miodu
• do aromatyzowania lodów i sorbetów

Rozmaryn jest odporny na wysoką temperaturę, pełen aromat rozwija duszony bądź pieczony razem z potrawą. Całe gałązki usuwa się z potrawy przed podaniem. Ze względu na intensywny aromat należy stosować go z umiarem.

Początkowo pieprz był walutą wymienianą na złoto, co sprawiało, że stanowił on bardzo cenną zdobycz i był główną przyczyną wielu wypraw morskich organizowanych przez hiszpańskich i portugalskich żeglarzy w okresie średniowiecza.

Rzymianie uczynili z Aleksandrii jeden z najważniejszych portów handlowych pomiędzy Azją a Europa i zbudowali tam ogromne magazyny dla pieprzu. Jedna z bram miasta otrzymała nawet nazwę brama pieprzowa. W Średniowieczu pieprz był powszechnym środkiem płatniczym: czynsz, podatki, a także posag były często płacone w formie ziaren pieprzu. Stąd też pochodzą określenia „pieprzowy rachunek” i „worek pieprzu”.

Dzisiaj ta ważna przyprawa uprawiana jest również w Malezji, Indonezji, Tajlandii, Wietnamie, Chinach, Brazylii i Madagaskarze.

Jako przyprawy używa się suszonych, częściowo dojrzałych, a częściowo niedojrzałych i poddawanym po zbiorach różnym procesom owoców.

Pieprz biały otrzymuje się z w pełni dojrzałych, żółto-czerwonych owoców, które są 7-10 moczone w wodzie, pozbawiane owocni i suszone w słońcu. Powstałe w ten sposób szare ziarno jest kilkakrotnie myte i suszone do momentu uzyskania charakterystycznego żółto-białego koloru. Te wyblakłe w słońcu ziarenka pieprzu mają okrągły kształt.

Pieprz czarny zbiory rozpoczynają się, kiedy najniżej położone owoce zaczynają czerwienieć. Owoce nie są jeszcze całkiem dojrzałe, oddziela się je od kwiatostanu i suszy w słońcu do momentu aż staną się pomarszczone i ciemnobrązowe. Odbywający się jednocześnie proces fermentacyjny jest niezbędny do uzyskania charakterystycznego aromatu.

Pieprz zielony jest otrzymywany z niedojrzałych, zielonych owoców. Trzeba je szybko suszyć (np. za pomocą głębokiego zamrażania), w przeciwnym razie utleniają się i czernieją. Z tych powodów pieprz zielony jest dostępny również w zalewie.

Pieprz charakteryzuje się gryząco-ostrym i bardzo aromatycznym smakiem, za co odpowiada zawarty w nim alkaloid piperyna. Czarny pieprz jest najostrzejszy i najbardziej aromatyczny. Biały pieprz z kolei jest porównywalnie ostry, ale trochę inny w smaku. Zielony pieprz jest najmniej ostry i ma świeży, lekko owocowy smak. Prawdziwy pieprz czerwony jest praktycznie niedostępny, otrzymuje się go z w pełni dojrzałych owoców, co nadaje mu dodatkową owocowa słodkość. Nie należy mylić go z pieprzem różowym (właściwie rosa beeren).

Czarny pieprz zawiera do 3%, biały do 1% olejku eterycznego.

Pieprz w kuchni

• jako przyprawa uniwersalna do wszystkich potraw, używana na wszystkich kontynentach
• czarny pieprz głównie do potraw z wołowiny – szczególnie steków
• pieprz czarny jako ważny składnik północno-indyjskiej mieszanki garam masala i mieszanki curry
• biały pieprz do białego mięsa, ryb i jasnych sosów (np. beszamelowego) i jako składnik quatre-epices
• zielony pieprz w całości do sosów i marynat
• do marynowania warzyw, do chutney
• również do deserów

Do potrawy najlepiej dodawać świeży pieprz z młynka lub młotkowany z moździerza, ponieważ bardzo szybko traci aromat, a przy dłuższym przechowywaniu pieprz mielony może nawet spleśnieć.

Zazwyczaj pieprz określa się na podstawie pochodzenia, np. czarny pieprz Malaber, biały pieprz Muntok, które uchodzą za szczególnie cenne. W Europie i USA pod nazwą pieprz cytrynowy rozumiemy mieszankę czarnego pieprzu młotkowanego i suszonej skórki cytrynowej. Nazwą tą jest również określana odmiana indonezyjskiego pieprzu syczuańskiego.

Za kraj pochodzenia papryki uznaje się Amerykę Południową, natomiast najbardziej znany gatunek papryki Capsicum annuum pochodzi z Kolumbii. Do Węgier papryka dotarła najprawdopodobniej dzięki Osmanom pod koniec XVI wieku, jednak w ich czasach uprawiana ona była jedynie jako ozdoba.

Później jednak zaczęto stosować owoce papryki jako odpowiednik pieprzu, który był od niego tańszy, z tego powodu właśnie w wielu krajach nazwa papryki jest jakimś skrótem lub wariacją pochodzącą od słowa „pieprz”.

Papryka rośnie praktycznie w każdym klimacie, dzięki czemu uprawiana jest na całym świecie, jednak dla uzyskania mocnego aromatu potrzeba jest więcej ciepła. Dlatego właśnie największą popularnością cieszą się odmiany hiszpańskie i węgierskie.

W postaci, jaką znamy dzisiaj papryka jako przyprawa uprawiana i wykorzystywana jest od XVIII wieku.

Suszona papryka nie ma praktycznie zapachu, charakteryzuje się jednak w zależności od rodzaju różnorodnym smakiem, od łagodnie słodkiego aż do palącego i ostrego.

Wyróżnia się w zależności od ostrości kilka gatunków papryki.

Papryka delikatesowa jest łagodna i aromatyczna, lekko słodka i ma barwę od jasno – ciemno czerwonego.

Papryka słodka także jest łagodnie słodka, jednak daje się w niej już wyczuć delikatną ostrość.

W przypadku papryki od półsłodkiej do ostrej ostrość nabiera mocy. O ostrości papryki decydują takie czynniki jak stadium dojrzałości zbieranego owocu oraz różny stosunek zmielonych ziaren do miąższu.

Wyróżnia się 5 rodzajów papryki; delikatesową, słodką, półsłodką, różowa i ostrą. Za niezwykle ostry smak chili odpowiedzialna jest kapsaicyna.

Papryka w kuchni:

• do wielu dań kuchni węgierskiej
• do dań kuchni serbskiej, tureckiej i hiszpańskiej
• do potraw kuchni marokańskiej
• do gulaszu
• do dań z ryb
• do zup i dań typu Eintopf
• do past kanapkowych
• do dań z drobiu, np. do kurczaka w papryce
• do zabarwiania i przyprawiania
• jako składnik wielu mieszanek przypraw (np. curry)

Papryki nie powinno się dodawać na rozgrzany tłuszcz ani zbyt długo smażyć, gdyż pod wpływem temperatury zawarty w niej cukier karmelizuje się, co sprawia, że papryka nabiera gorzkiego smaku.

Paprykę należy kupować w niewielkich ilościach w zależności od potrzeby po to, by nie przechowywać jej zbyt długo. Jeśli już ją przechowujemy to powinno być to miejsce bez dostępu światła i szczelnie zamknięte opakowania, gdyż papryka łatwo i szybko traci swój kolor i aromat.

Już 720 lat przed Chrystusem rósł w ogrodach króla Babilonu. Egipcjanie żuli kardamon, aby zachować świeży oddech i białe zęby. Grecy i Rzymianie stosowali go do produkcji perfum. Od początku XX w. jest uprawiany również w Gwatemali, skąd pochodzi dzisiaj połowa zbiorów na całym świecie.

Kardamon charakteryzują się aromatycznym, lekko palącym, korzennym, świeżo-cytrynowym, lekko kwiatowym przypominającym eukaliptus smakiem. Zawartość olejku eterycznego w nasionach uzależniona jest od warunków przechowywania i wynosi do 8%. Kardamon dobrej jakości charakteryzuje się kleistymi nasionami.

Kardamon w kuchni

• do słodkich wypieków np. keksów i pierników
• do słodkich i pikantnych potraw skandynawskich i napojów
• jako składnik mieszanek przypraw np. curry i garam masala
• do potraw mięsnych (np. indyjskie kormas), drobiowych, curry i kiełbas
• do potraw z ryżu np. biryani i pilaw oraz soczewicy i groszku
• do marynowania warzyw
• do deserów, ryżu na mleku, budyniów, lodów, owoców np. pomarańcze, jabłka i gruszki
• do arabskiej i indyjskiej kawy oraz herbaty
• do wina grzanego i likierów

Używając całych owoców torebkowych kardamonu, w których nasiona dłużej zachowują swój aromat nie należy jeść twardej skórki.