“Herbata to coś więcej niż gorący napój” – zwykł mawiać Merrill J. Fernando, cejloński plantator i twórca marki Dilmah, jeden z najbardziej doświadczonych kiperów i ekspertów w dziedzinie herbaty na świecie.

“Wyrazem tego są zarówno piękne słowa poetów i filozofów jakie jej poświęcono, związane z nią wspaniałe rytuały i obyczaje, jak również nasze spotkania z przyjaciółmi, tak często odbywające się przecież właśnie przy filiżance herbaty. Na pewno warto zadbać o to co pijemy w tych chwilach wytchnienia. I zaręczam: wysokiej jakości herbata odwdzięczy się Wam stukrotnie za atencję z jaką ją przygotujecie.”

Według zapewnień Merrilla J.Fernando, wystarczy przestrzegać tylko kilku prostych reguł, aby herbata obdarowała nas pełnią swych walorów. Przede wszystkim należy zaopatrzyć się w … wysokiej jakości herbatę.

Kupując herbatę w sklepie powinniśmy uważnie przeczytać informacje podane na opakowaniu, przede wszystkim te, które dotyczą miejsca zbiorów oraz miejsca i sposobu pakowania. Herbata jest rośliną higroskopijną, łatwo wchłania wilgoć i obce zapachy, łatwo też wietrzeje. Dlatego jest rzeczą niezwykle istotną, aby została szczelnie zapakowana jak najprędzej po zbiorach i przetworzeniu:

1. herbata powinna więc pochodzić z jednego kraju i jej pakowanie powinno odbywać się w tym samym kraju (w odróżnieniu od mieszanek składających się z herbat o różnym pochodzeniu, mieszanych i pakowanych wiele miesięcy po zebraniu);

2. opakowanie powinno być hermetyczne – tylko wówczas gwarantuje zachowanie wszelkich walorów świeżych herbat wysokiej jakości.

Spełnienie powyższych warunków nie stanowi oczywiście gwarancji wysokiej jakości (najważniejszego kryterium, czyli dobrej jakości samych listków, niestety nie możemy sprawdzić oglądając opakowanie), ale jeśli herbata pochodzi ze słynącego z produkcji herbaty kraju (np. ze Sri Lanki, czyli Cejlonu) i została w tym samym kraju hermetycznie zapakowana (np. w folię aluminiową, szczelną puszkę, itp.), to mamy wszelkie przesłanki, aby przypuszczać, że jest to dobra herbata.

Najwyższej jakości listki są podstawowym, ale nie jedynym składnikiem doskonałej filiżanki herbaty. Równie ważna jest woda. Do przygotowania naparu najlepsza jest świeża i świeżo zagotowana woda źródlana (ewentualnie mineralna). Nigdy nie należy używać dwukrotnie przegotowanej wody, gdyż niska zawartość tlenu tłumi aromat szlachetnych herbat. Do czystego i suchego czajniczka sypiemy łyżeczkę herbaty na osobę (lub 1 torebkę ekspresową) i dodatkowo 1 łyżeczkę “dla czajniczka”, a następnie zalewamy wrzątkiem (strumień kierujemy bezpośrednio na listki lub torebkę) i przykrywamy. Najlepiej użyć ok. 200 ml wody na każdą łyżeczkę herbaty. Po minucie napar należy zamieszać, a następnie pozostawić pod przykryciem na kolejne 2-3 minuty. Pojedyncze porcje można oczywiście parzyć bezpośrednio w filiżance lub kubku z przykrywką. Torebek ekspresowych nie wyciskamy po zaparzeniu, gdyż wydostaje się wówczas nadmierna ilość kofeiny, której naturalnie listki by nie wypuściły. Do podania herbaty najlepiej używać filiżanek lub kubków z białej porcelany – tylko takie naczynia pozwalają w pełni docenić przepiękny kolor naparu.

Powyższe uwagi dotyczą herbat czarnych – herbaty zielone parzy się inaczej. Przede wszystkim nie używamy w tym wypadku wrzątku – po zagotowaniu wody należy odczekać około minuty, aby nieco ostygła. Parzyć należy około 2 minut, a dla otrzymania mocniejszego naparu do 3 minut. Im dłuższe parzenie, tym bardziej gorzki napar. Z kolei herbaty typu ulung parzymy we wrzątku, parzenie trwać jednak powinno również bardzo krótko – w sumie najwyżej 2 minuty (po minucie napar należy zamieszać). Zarówno herbaty zielone jak i ulung mogą być parzone dwu lub nawet trzykrotnie – napar kolejnych filiżanek będzie miał inne, ale równie ciekawe walory. Przy kolejnym parzeniu liście w czajniczku ponownie zalewamy świeżozagotowaną wodą i czekamy około pół minuty dłużej, niż zwykle.

Jak wspomnieliśmy, herbaty zielone podajemy bez dodatków. Jeśli zaś chodzi o herbaty czarne – tu wszystko zależy już od naszego gustu. Cukier, miód, mleko, mięta, cytryna, imbir – różne gatunki herbat czarnych lepiej lub gorzej komponują się z tymi i innymi dodatkami.

Na pewno nie zaszkodzi poeksperymentować. Merrill J. Fernando opowiedział nam o swoich preferencjach: “Najczęściej pijam herbatę bez cukru i bez innych dodatków, uwielbiam bowiem naturalny smak herbaty. Do czarnej herbaty przyrządzonej wg. wspomnianych proporcji lubię czasem dodać zmielony goździk i dwa ziarna kardamonu na cztery filiżanki naparu, lekko posłodzić i dodać ciepłego mleka.”

Każdy miłośnik zielonej herbaty wie, że świetnie prezentuje się ona solo, ale równie doskonale potrafi zasmakować w odpowiednim towarzystwie. A ponieważ po herbatki z dodatkami sięgają również ci, którym nie pasuje naturalna goryczka zielonego naparu, grono smakoszy staje się naprawdę imponujące.

Dotychczas najpopularniejszym zestawieniem była zielona herbata z cytryną lub w wersji bardziej orientalnej z trawą cytrynową. Miała w sobie posmak egzotyki i ciepłego orzeźwienia. Równie często spotkać można było odświeżającą świeżość mięty lub aromatyczność jaśminu. Zwolennicy smaków lekko cierpkich na pewno znają też zielone herbaty z pigwą lub z opuncją figową. Te wszystkie herbaty nadal. Są obecne na sklepowych półkach, ale rośnie im konkurencja w postaci nowych kombinacji smakowych.

Lubelski Herbapol wypuścił właśnie herbatę na rynek nowe zielone herbaty, między innymi Zielona Earl Grey oraz Zielona Kwiat Wiśni, w której odnaleźć można (20 torebek za 4,50 zł). Pierwsza nawiązuje do słynnej czarnej herbaty intensywnie aromatyzowanej bergamotką, druga zapewnia owocową radość rodem z Kraju Kwitnącej Wiśni.

Z kolei Irving przedstawił właśnie nową zieloną herbatę z malinami (Irving Raspberry Green). Dzięki owocowemu dodatkowi herbata nie ma goryczki, zyskuje za to na świeżości i aromacie. Prócz malin w jej składzie są też owoce aronii, czarnej porzeczki, jabłek i  jagód. Razem tworzą bardzo owocową zieloną herbatę (25 torebek za 5,50 zł)

Czerwonokrzew, bo tak można tłumaczyć nazwę roiboos, rośnie na południu Afryki. Znany jest od stuleci, ludy tubylcze doceniały prozdrowotne właściwości tej rośliny, która przypomina niezbyt elegancki, trawiasty krzak. Z jej rudoczerwonych liści zaparzano napój zmniejszający dolegliwości ze strony układu pokarmowego, podawano go nawet niemowlętom, które cierpiały z powodu kolki. Dziś wiemy, że roiboos ofiarowuje nam znacznie więcej swych dobroczynnych właściwości. Zawiera bardzo dużo antyoksydantów, więc może wspomagać profilaktykę przeciwnowotworową, chroni też serce i dba o dobrą kondycję komórek. Działa delikatnie pobudzająco, jest bezpieczny dla dzieci, gdyż jego energetyzujące właściwości nie płyną z kofeiny. Można po niego sięgać w chwilach zmęczenia i odwodnienia, a także wtedy, gdy organizm wraca do zdrowia po chorobie. Dostarcza wielu cennych składników mineralnych, między innymi żelazo, potas, wapń, miedź. Ta bogata kompozycja wspiera regenerację organizmu w trudnych momentach zdrowotnych.

Czerwony napar ma orzeźwiający smak, z wyczuwalną nutą kwaskową. Można go pić na gorąco lub ostudzić i podawać z lodem. Pasuje do niego miód, cytryna, przyprawy korzenne, niektórzy dodają nawet mleko. Podczas upału doskonale gasi pragnienie, rano dodaje energii, wieczorami uspokaja. Można wykorzystywać jego delikatny smak i dodawać do mięsnych sosów. W krajach południowoafrykańskich roiboos dodaje się też do lodów. Najczęściej jednak po prostu popija się go o każdej porze dnia, korzystając z jego doskonałego smaku i prozdrowotnego działania. W naszych sklepach dostępne są zarówno opakowania samego roiboosu, jak i rozmaite mieszanki herbaciane z jego udziałem. Trzeba uważać, by przez nieuwagę nie sięgnąć po torebkę czerwonej herbaty (Pu-erh), która ma wprawdzie równie wiele dobroczynnych właściwości, ale zupełnie inny smak, znacznie cięższy, jakby ziemisty. Nie każdy ją zaakceptuje. Picie herbatki roiboos sprawia znacznie więcej przyjemności, więc warto skorzystać z tego zaproszenia.

 

Napar

z zielonej herbaty zdobywa światowe salony, coraz częściej wypierając tradycyjną herbatę czarną. I choć tak naprawdę za każdym razem mamy do czynienia z tą samą rośliną, siostrzana walka o filiżanki trwa. Wersja zielona zaczyna powoli przesuwać się na coraz wyższe pozycje i wiele wskazuje na to, że nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa.

Początki są takie same dla obu herbat. Trzeba po prostu zebrać herbaciane listki. Różnice pojawiają się w następnym procesie, gdy decyduje się o fermentacji. Czarna herbata powstaje w wyniku fermentowania liści, zieloną natomiast umieszcza się w specjalnych zbiornikach i poddaje działaniu pary wodnej, która usuwa enzymy prowadzące do fermentacji. Następnie listki są suszone i zwijane. W ten sposób otrzymuje się herbatę w jej najczystszej, pierwotnej postaci. Przez wiele lat to właśnie zielone napary królowały na światowych stołach. Zresztą nawet w czasach, gdy prowadzenie objęła herbata czarna, w niektórych kulturach uważano ją za zepsutą i konsekwentnie popijano napar z zielonej.

Powrót popularności herbaty zielonej jest wynikiem zainteresowania się zdrowym odżywianiem, nie od dziś bowiem wiadomo, że to właśnie zielone napary niosą ze sobą najwięcej prozdrowotnych działań. Mają właściwości przeciwutleniające, działają więc hamująco na procesy starzenia i chronią przez powstawaniem komórek nowotworowych. Kontrolują poziom cholesterolu i regulują ciśnienie krwi. Wzmacniają układ odpornościowy organizmu, hamują rozwój niektórych bakterii i wirusów. Zielona herbata łagodnie stymuluje i pobudza, pomaga utrzymywać na właściwym poziomie aktywność ciała i umysłu. Regularnie popijana wspiera kobiety w trudnym okresie menopauzy, powinna też towarzyszyć osobom, które decydują się na testowanie diet odchudzających, nierzadko zaburzających delikatną równowagę organizmu. Może ona wtedy stanowić zdrowy suplement.

Istnieje kilka odmian zielonej herbaty. Dla przykładu, sencha ma intensywny kolor i smak, bancha jest delikatniejsza i należy do najpopularniejszych herbat w Japonii, gdzie pija się do każdego posiłku. Do genmaichy dodaje się ziarna prażonego ryżu, co bardzo wpływa na smak i wydobywa silne aromaty, z kolei sproszkowana matcha ma wyrazisty smak i silne właściwości pobudzające. Prawidłowe parzenie zielonej herbaty wymaga wody o temperaturze nieco niższej niż sto stopni. Mówi się o tak zwanym białym wrzątku, gdy woda ma kilka stopni mniej. Jeśli woda zawrzała normalnie, trzeba po prostu chwilę odczekać, by jej temperatura spadła. Do dzbanka wrzucamy po łyżeczce herbaty na każdą filiżankę i parzymy przez kilka minut. Zieloną herbatę można zaparzać kilkakrotnie, specjaliści uważają, że najlepszy dla smaku i zdrowia jest napar drugi. Jest mniej intensywny i nie tak gorzki jak pierwszy, a jednak wyrazistszy niż parzenia następne. Zielonej herbaty nie można przedawkować, a jej popijanie może stać się zdrowym i całkiem przyjemnym nawykiem, szczególnie że coraz częściej można kupić zielone herbaty z aromatyzującymi dodatkami, co podnosi ich walory smakowe.

Herbata – magiczny napar, ukochany przez miliony ludzi, we wszystkich szerokościach geograficznych, od setek lat. Legenda głosi, że pierwszą czarkę herbaty wypił zupełnie przypadkowo ok. 5 tys. lat temu chiński cesarz Szen Nung.

Podczas odpoczynku w ogrodzie, do czarki wypełnionej gorącą wodą wpadły przyniesione przez wiatr suche liście z rosnących nieopodal krzewów i zabarwiły wodę na piękny, brązowy kolor. Cesarz spróbował naparu i od tej pory stał się miłośnikiem orzeźwiającego herbacianego napoju. Rozpropagował go w swoim cesarstwie, a stąd herbaciana moda rozprzestrzeniła się we wszystkie zakątki świata. Do Europy dotarła ok. XVII w. za sprawą portugalskich i holenderskich żeglarzy.

Tajemnicze liście, które zaintrygowały chińskiego cesarza, pochodzą z krzewu z rodziny kamelii – Camellia sinensis. W zależności od odmiany i sposobu przetwarzania liści, z tej samej rośliny uzyskuje się herbatę białą, zieloną, czarną lub oolong.

Biała herbata powstaje z młodych pąków krzewu herbacianego, pokrytych delikatnym, białym meszkiem, stąd nazwa „biała”, choć jej napar jest w rzeczywistości seledynowy. Pączki poddane są tylko procesom naturalnego więdnięcia i suszenia, dzięki czemu zachowują one najwięcej naturalnych, cennych dla zdrowia właściwości. Herbata biała produkowana jest w Chinach, według tradycyjnych metod, niezmiennych od pokoleń.

Herbata zielona to również domena Chińczyków,ale rozpowszechniła się także w Japonii, gdzie rozwinęła się najbardziej wyrafinowana metoda parzenia i podawania herbaty, powiązana z filozofią, estetyką i sztuką. Sado – czyli „droga herbaty” to sztuka, której tajniki z pokolenia na pokolenie przekazywane są do dziś w specjalnych szkołach herbacianych. Zielona herbata powstaje dzięki zatrzymaniu procesu fermentacji. Zebrane liście pozostawione są do wysuszenia a następnie poddane obróbce cieplnej, dzięki czemu nie ulegają utlenieniu i zachowują swój zielony kolor. Taka metoda przetwarzania pozwala na zatrzymanie w herbacianych liściach większości walorów odżywczych. Dlatego w Azji uważa się, że picie zielonej herbaty jest gwarancją zdrowia i długiego życia.

Czarna herbata zawiera najwięcej teiny i związków aromatycznych, ale jednocześnie podczas procesu fermentacji traci cenne garbniki i minerały. Wysuszone liście są zwijane bądź łamane, aby naruszyć ich zewnętrzną powłokę i wyzwolić enzymy powodujące proces utleniania. Liście przebarwiają się wówczas na brązowo, a powstały z nich pomarańczowo – czerwony napar ma działanie pobudzające oraz piękny aromatyczny zapach. Najwięcej plantacji czarnej herbaty znajduje się w Indiach, Chinach, na Sri Lance oraz w krajach afrykańskich.

Herbata oolong to herbata częściowo fermentowana, liście po wysuszeniu potrząsane są w ogromnych koszach, co z kolei ułatwia proces fermentacji, jednak nie narusza struktury liścia. Po częściowym utlenieniu, liście poddawane są obróbce cieplnej, która przerywa proces fermentacji. W odróżnieniu od herbaty czarnej, liście herbaty oolong są duże, nie połamane, a napar charakteryzuje się specyficznym, łagodnym aromatem i smakiem. Małe ilości teiny pozwalają pić tą herbatę pełnymi filiżankami, nawet tuż przed zaśnięciem. Podobny proces częściowej fermentacji przechodzi chińska odmiana tzw. czerwonej herbaty – Pu Earth, która w Europie znana jest ze swoich właściwości wspomagających odchudzanie.

W Chinach, gdzie uprawiane są najbardziej różnorodne odmiany herbaty, do przetworzonych liści dodawane są czasem kwiaty jaśminu. W Japonii jedną z tradycyjnych herbat jest genmaicha – z dodatkiem prażonego ryżu. Na Cejlonie, po wzbogaceniu herbacianych liści olejem z bergamoty (rodzaju pomarańczy), powstaje znana na całym świecie Earl Grey. W Azji, Afryce i Ameryce Południowej dla wzbogacenia herbaty o cytrusowe akcenty dodaje się do niej trawę cytrynową. Europejskie herbaciarnie prześcigają się w oferowaniu różnorodnych aromatów wzbogacających walory zapachowe i smakowe herbaty – skórki pomarańczy, suszone banany, płatki migdałów i czekolady – to tylko kropla w morzu tych nowatorskich pomysłów.

Herbata, zwłaszcza ta w najbardziej naturalnej, niefermentowanej postaci, zawiera ogromne ilości cennych dla zdrowia i urody składników. Witaminy, minerały i antyoksydanty zawarte w herbacianych liściach, pomagają skutecznie zapobiegać wielu schorzeniom – m.in. miażdżycy, chorobom przewodu pokarmowego, nowotworom. Regularne picie zielonej i białej herbaty pomaga wzmacniać kości i oczyszczać organizm z toksyn. Herbata działa też przeciwzapalnie i przeciwwirusowo.

Jednak przede wszystkim – jest po prostu smaczna, odpowiednio podana rozgrzeje nas zimą, ochłodzi latem, doda energii lub zrelaksuje… W dobrym towarzystwie i pięknej oprawie smakuje najlepiej – pozwala zatrzymać się na chwilę i zapomnieć o wszystkich „ważnych sprawach”, pobyć przez chwilę tu i teraz… i za to właśnie ją tak bardzo kochamy…