Na pomysł ekranizacji „Matki” Gorkiego pierwszy wpadł N. Efros. Nathan Zarchi miał napisać scenariusz do filmu, zaś Jurij Żelabużski wyreżyserować go. Początkowo miał to być dramat obyczajowy, którego bohaterem jest Pavel Vlaslov, a filmowi zamierzano nadać tytuł „Ojciec”, ponieważ Żelabużski nie mógł znaleźć aktorki do roli Niłowny. I całe szczęście na pewien czas odłożono ten projekt, aby kilka lat później powierzyć go w ręce Wsiewołoda Pudowkina.
Kiedy Alejnikow zaproponował Pudowkinowi reżyserię „Matki”, ten z początku był dosyć sceptycznie nastawiony do tego projektu. Był przecież uczniem Kuleszowa, zatem zgodnie z jego naukami wyznawał zasadę, że film potrzebuje oryginalnych scenariuszy, a nie adaptacji literatury. Pudowkin, który już na etapie scenariuszy myślał nie tylko obrazami, ale i kadrami, długo się wahał zanim ostatecznie przyjął propozycję Alejnikowa. Już od samego początku włączył się do pracy nad scenariuszem i bardzo szybko znalazł wspólny język ze scenarzystą Nathanem Zarchi.
Podstawą całej fabuły, na której skupił się Pudowkin z Zarchim, była droga matki do ruchu rewolucyjnego. W odróżnieniu od powieści Gorkiego, w filmie za historyczne i obyczajowe tło służą wydarzenia z okresu 1905-1906 w Twerze. W filmie nie ma także niektórych wątków i postaci – Andrzeja Nachodka, Rybina czy Wiesowszczikowa. W scenariuszu nie znajdziemy również drugiej części opowieści poświęconej nielegalnej działalności rewolucyjnej. Z kolei w powieści Vlaslov – ojciec był postacią epizodyczną, zaś w filmie Pudowkina zajmuje istotne miejsce. Jednak wszystkie te zmiany Pudowkin dokonał za zgodą i aprobacją Gorkiego, który przystał na wszystkie odstępstwa od książki.
Film rozpoczyna się tak samo, jak powieść Gorkiego. Skoro świt tłumy pracowników idą do fabryki. Z każdą minutą film jednak coraz bardziej różni się od książki. Pavel Vlaslov wraz z matką żyją z ojcem alkoholikiem, który dręczy swoją rodzinę i przepija wszystkie pieniądze. Ojciec Pavla dla pieniędzy na wódkę zrobi wszystko, stąd z łatwością przystaje na propozycję zostanie łamistrajkiem w zamian za alkohol. Jednak w trakcie zamieszek ginie, a Pavel w tym czasie rozpoczyna działalność rewolucyjną przechowując w domu broń, za co zostaje zesłany na katorgę. Matka, która nieświadomie wydała syna w ręce ochrany, postanawia przyłączyć się do rewolucjonistów…
Ten klasyk kina niemego miał premierę w 1926 roku i niemal od razu przyniósł Pudowkinowi uznanie oraz rozgłos całego świata. Do dzisiaj większość krytyków jest zgodna co do tego, że jest to dzieło niemal doskonałe. Wielką zasługę ma w tym postać matki – Niełowny genialnie zagrana przez Wierę Baranowską. Pisząc scenariusz Nathan Zarchi tak wspomina tworzenie postaci Matki – „Główną postać swego scenariusza zamierzyłem sobie, mówiąc bez ceregieli, jako postać przeciwstawną Gorkowskiej matce. U Gorkiego matka jest od początku kobietą świadomą i konsekwentnie zmierza ku rewolucji. Ja potraktowałem ją inaczej, każąc jej przeżyć przełom, ukazując ją w procesie kształtowania i ewolucji. Zanim jednak nastąpił przełom, ze wszystkiego, co w pierwszej połowie scenariusza robi matka, przebija jedna jej określona i zdecydowana cecha – pragnienie ratowania domu i rodziny”…
